بررسی مهمترین عوامل تخریب جنگلها و مراتع کشور
جنگلها و مراتع، بهعنوان مهمترین سرمایههای طبیعی کشور، طی سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدهای ناشی از فعالیتهای انسانی قرار گرفتهاند.
کارشناسان معتقدند که تخریب این عرصهها تنها به نابودی پوشش گیاهی محدود نمیشود، بلکه امنیت آبی، حاصلخیزی خاک، تنوع زیستی و حتی معیشت نسلهای آینده را نیز با مخاطره روبهرو میکند.
احمد سلگی، رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان نهاوند، در گفتگویی با خبرنگار ما، مهمترین عوامل تخریب جنگلها و مراتع و راهکارهای مقابله با آنها را تشریح میکند.
کارشناسان از افزایش تهدیدها علیه منابع طبیعی کشور سخن میگویند. از نگاه شما مهمترین عوامل تخریب جنگلها و مراتع چیست؟
منابع طبیعی، ثروتی ملی و میراثی بیننسلی هستند که حفظ آنها تضمینکننده امنیت زیستمحیطی و توسعه پایدار کشور است. بررسیها نشان میدهد که بخش عمده تخریب جنگلها و مراتع ناشی از فعالیتهای انسانی است. در میان عوامل متعدد، چرای بیرویه دام، تصرف و تغییر کاربری اراضی ملی، آتشسوزی و قاچاق چوب بیشترین سهم را در تخریب این سرمایههای ارزشمند دارند.
چرای دام چگونه به تخریب جنگلها و مراتع منجر میشود؟
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان نهاوند: چرای دام، اگر بر اساس ظرفیت واقعی مرتع و در زمان مناسب انجام شود، بخشی از نظام بهرهبرداری اصولی از مراتع است؛ اما زمانی که تعداد دام از ظرفیت مجاز فراتر رود یا چرای زودرس صورت گیرد، پوشش گیاهی فرصت بازسازی خود را از دست میدهد. دام با از بین بردن گیاهان مرتعی، تخریب نهالهای جوان و فشرده کردن خاک، موجب کاهش نفوذ آب، افزایش رواناب و تشدید فرسایش خاک میشود. استمرار این روند، توان تولیدی مراتع را بهشدت کاهش داده و زمینه بیابانزایی را فراهم میکند.
تصرف اراضی ملی چه پیامدهایی برای منابع طبیعی دارد؟
تصرف، شخم و تغییر کاربری اراضی ملی از جدیترین چالشهای حوزه منابع طبیعی است. برخی افراد سودجو با هدف کسب منافع کوتاهمدت، عرصههای ملی را شخم زده و به کاربریهای غیرمجاز تبدیل میکنند. این اراضی معمولاً پس از چند سال بهرهبرداری، حاصلخیزی خود را از دست داده و رها میشوند. نتیجه این روند، ایجاد کانونهای فرسایش، هدررفت خاک و تخریب یکی از ارزشمندترین سرمایههای کشور است. خاک، سرمایهای است که تشکیل هر سانتیمتر آن صدها سال زمان میبرد و از بین رفتن آن خسارتی جبرانناپذیر محسوب میشود.
در فصل گرما، آتشسوزیها نیز افزایش مییابد. این موضوع چه تأثیری بر عرصههای طبیعی دارد؟
بدون تردید، آتشسوزی یکی از مخربترین عوامل تخریب منابع طبیعی است. بخش عمده حریقها منشأ انسانی دارند؛ چه بر اثر سهلانگاری و چه بهصورت عمدی. از اواسط تیرماه و همزمان با آغاز برداشت محصولات کشاورزی، خطر وقوع آتشسوزی افزایش مییابد. متأسفانه آتش زدن بقایای محصولات کشاورزی در مزارع مجاور جنگلها و مراتع، یکی از مهمترین عوامل سرایت آتش به اراضی ملی است. حریق تنها به نابودی پوشش گیاهی محدود نمیشود؛ بلکه بذرها، نهالها، موجودات مفید خاکزی و میکروارگانیسمهای مؤثر در حاصلخیزی خاک را نیز از بین میبرد. پس از آتشسوزی، خاک توان نگهداری آب را از دست داده و مستعد فرسایش شدید میشود؛ موضوعی که احیای آن گاه به دهها سال زمان نیاز دارد.
قاچاق چوب تا چه اندازه در تخریب جنگلها نقش دارد؟
قاچاق چوب یکی از مهمترین تهدیدهای جنگلهای کشور است. افزایش قیمت چوب در سالهای اخیر موجب شده است که این تخلف از شکل سنتی و پراکنده خارج شده و در برخی مناطق به صورت شبکهای و سازمانیافته انجام شود. قطع درختان، بهویژه گونههای ارزشمند، علاوه بر کاهش سطح جنگلها، موجب برهم خوردن تعادل اکولوژیکی، کاهش تنوع زیستی، افزایش فرسایش خاک و تضعیف توان حفاظتی جنگلها میشود. مقابله با این پدیده نیازمند تقویت یگان حفاظت، تشدید نظارت، اجرای قاطع قوانین و مشارکت فعال مردم در گزارش تخلفات است.
برای حفاظت مؤثر از جنگلها و مراتع چه باید کرد؟
حفاظت از منابع طبیعی تنها وظیفه دولت نیست، بلکه مسئولیتی همگانی است. بدون مشارکت مردم، بهرهبرداران، تشکلهای مردمی و دستگاههای اجرایی، امکان صیانت مؤثر از این سرمایههای ملی وجود ندارد. ارتقای فرهنگ عمومی، آموزش، اجرای دقیق قوانین، برخورد قاطع با متخلفان و استفاده از ظرفیت مشارکتهای مردمی، مهمترین راهکارهای حفاظت از جنگلها و مراتع کشور است. امروز هر اقدامی در مسیر حفاظت از منابع طبیعی، سرمایهگذاری برای آینده ایران و حفظ حقوق نسلهای آینده خواهد بود.
نظر شما :